Popular Posts

Showing posts with label Pathian Thu. Show all posts
Showing posts with label Pathian Thu. Show all posts

Friday, 4 November 2011

BIBLICAL CRITICISM


BIBLICAL CRITICISM

                                                Bible, Pathian Lehkhabu thianghlim hi keini kristian te chuan uluk tak leh ngunthluk taka zir leh chhiar hi kan tihmakmawh ani. Mi chi hrang hrang ten Bible hi hriatchian lehzual tumin nasatakin anlo zir tawh thin a, a zir zau apiangin siamtu pathian ropuizia an hmuhhmaih ngailo, Awle, tunah chuan Bible chiktaka zirdan chi khat BIBLICAL CRITICISM antih chungchang hi ilo tawi tein I kheuh hawng dawn teh ang.

                                                Bible tih hi Greek tawng “Biblia” tih atanga lak “Lehkhabu (The book)” tihna ani, Criticism tih pawh hi Greek tawng tho “Krisis” tih atanga rawnkal ‘Thutlukna feltak a siam’ tihna alo ni leh a, kan hriatfiah theih dan tur ber chuan Biblical Criticism tih chu “Bible chiktaka zirchianna” ti ila afuhber awm e.
                                               
                                                Biblical Criticism chu lian taktak chi hnih ah an then phawk a, Lower Criticism leh Higher Criticism anti. Mahse hetianga then hrang ringawt lovin chipchiar lehzualin ilo zir dawn teh ang.

1) TEXTUAL CRITICISM:

            Heihi Lower Criticism antih kha ani a, hetah hi chuan atira Bible ziaktu kutchhuak hnaihber zawnchhuah a,ziakchhawn anih zelna a adanglam dan hmuhchhuah chu atum ber ani. Bible hi atira aziaktu kutchhuak diktak (original) kha a awm tawh lova, ahluiber kha a original hnaihber leh ang bera ngaih ani thin.

2) HISTORICAL CRITICISM:

            Historical Criticism chuan Bible bu hrang hrang ziak hun te, ziahna hmun leh akalzel dan te achhui a, Bible a thuchuang chanchin (History in the text) leh Bible chanchin hrim hrim (History of the text) te achhui ber a, Bible ziahchhan leh avawnthat zeldan te a thlur bing ani.

3) GRAMMATICAL CRITICISM:

            Grammar tih chuan tawng dik tihna lampang a kawk nghal awm e, Bible hi tawng hrang hrang Greek, Hebrew leh Aramaic te a ziak ani a, a tawngkauchheh hmandan te, athumal hmandan te, asawi tumtakte hriatfiah tumna hi Grammatical Criticism antih chu ani.

4) LITERARY CRITICISM:

            Heihi ‘Higher Criticism’ antih bawk kha ani a, hetah hi chuan thumal leh tawngkam (sentence) mal tete chhui lovin Bible lehkhabu pakhat emaw, hlawmlian deuh hleka lakchhuah emaw te a chhui ber a, Bible thu a inman tha em tihte chu chik takin a chhui ani.

5) REDACTION CRITICISM:

            Bible hi atirah chuan abung leh chang, a thupui tehi a awmlova, Redactor te hian a chung a kan sawi ang tekhi an siam a, Thu thenkhat siam remin an ngaihdan leh an hrilhfiahna an belh chang a awm bawk, tunlai a Editor kan tih nen hian an in ang deuh awm e.

6) FORM CRITICISM:

            Form Criticism chuan Bible thu tehi ziaka dah anih hma in tawngka in anlo inhlanchhawng thin tih hi a pawmdan ani a. Tawngka a inhlanchhawn anih laia a awmdan leh alo danglam zeldan chhuina hi Form Criticism chu ani ber.

7) TRADITION CRITICISM:

            Bible thu thenkhat tehi chu Hla hmangin emaw, tawngka in emaw, thawnthu angin emaw a hre hmasa ten midang hnenah an hlanchhawng thin a, hetiang hi Tradition criticism chu ani. Hnam hrang hrangin tihdan phung kan nei a, Tradition hian tawngkaa inhlanchhawn dan chauh chhui lovin ziaka dah anih hnu a inhlanchhawn dan pawh a chhui tel ani.

8) CANONICAL CRITICISM:

            Bible hi Kristian te leh Juda te tan chuan Lehkhabu ropui bik leh danglam bik angaih ani a. Lehkhabu hlu bik leh Pathian inpuanna zahawm anihna ang taka zirna hi Canonical Criticism antih chu ani.

9) STRUCTURAL CRITICISM:

            Bible thu te hian pianphung leh kalhmang bik annei a, akalhmang pawh a pawnlang (surface) leh a rilzawk (deep) a awm thei a, chutiang a akalhmang chiktak a zirna chu Structural Criticism antih chu ani.

            Awle, Bible zirdan chi hrang hrang kan lo hre ta a, Pathian thu hi Thlarau Thianghlim hruaina tello chuan afiah tak tak zolo va, Tinungtu Thlarau tello chuan ahlutna tak tak hmuh/ chan fiah a khirh fo. Puitu thlarau tellova hriatna satliah chuan, kalsualna leh Kohhran chhuahsan duhna hial te a thlen tawh thin. Amaherawhchu miin Pathian hruaina hnuaia azir anih erawh chuan chu aia hlawk chu a awm theilo vang. Hawh u, keini Krista zuitu tehian BIBLE hi, thlarau leh tihtakzetin aropuizia hmuchhuak zel turin I zirchiang leh zual ang u. Pathian Thu zirna ‘Run’ kan luhchilh lo anih pawhin mahni phak tawk theuhva zir zau zel hi kan tih makmawh ani dawn lawm ni?




Wednesday, 2 November 2011

GOOD NEWS CORRESPONDENCE SCHOOL - a zir duh leh hriat chian duh te tan: Hei hi an Postal add ani a :


"Good News"
Akkulam Road
Trivandrum, Kerala
India 695 031
Hetiang deu hian dilna lehkha zuk thawn mai tur ani ;
To,
The Director
"Good News Correspondence School"

(Nb - Rongbolna chelh mek ineih chuan tilang keuhla apoi lo, neih loh pon a poi chuang lo)
From.. I Adress kimchang ziak a ang che.
A theih chuan speed post in thawn la, thil tul angte i dawng hma thei ang (Rs 40 aiin ato lo ). (Saptawngin angai thung) Zir turin pawlsawm pass angai lova, Pianthar kher poh angai chuang lova. A tawp thlenga ti peih tur leh ti mai2 lo tur an tha ber. Mizo tamtak titha ziktluak peih lo antam toh ltka a zahthlak lek2)
By Post veka thil tih anih vangin internet poh kher a tullo, i mamawh chu athlawnin i dawng ang. Zirlaibu anlo thawn ang che a, a phek hnungah zawhna chhan tur a awm zel, abu en chungin i chhang anga chu chu exam ani nghal, i chhanna chu arang thei angin i thawn let ang. Anlo endik anga ichhanna zawng2 leh imark hmuhzat thlengin anlo thawn let leh thlap ang che. Zirna, hnathawhna etc atibuai lem lo. Course riat ani a, course tinah exam a awm vek. Pass chuan Credit Certifcte an dawng zel a....... Course Riatnaah Diploma an dawng.

Heta tang poh hian i be pop thei ang.

Telephone:
(471) 2448079
Fax:
(471) 2557506
Electronic mail:
info@gnmindia.org

http://www.gncs.org

Tuesday, 1 November 2011

AMEN

AMEN
         
          Amena, Thuhretu, Awm tawha leh Awm mek a,
          Lola awm tur  ahnen ah chuan.
         
          Chatuana Nunna nung  ka dil a,
          Chatuana ka Nun theih nan, A hnenah min kheng bet a.
          Amah nena len dun ka dil a,
          Amah nen kan len dun theih nan, khawhar  in min siam a.

          Chakna thar ka dil a,
          Chakna thar ka neih theih nan, chaklo  in min siam a.
          Beiseina ka dil a,
          Beiseina ka neih theih nan, beidawngin min siam a.

          Hnehna ka dil a,
Hnehna nun ka neih theih nan, ka hmaah sual hneh tur a rawn tir    a.
          Lawmna ka dil a,
Lawmna nun ka neih theih nan, tawrhna kawng ralti ah min kal tir a.

          Hausakna ka dil a,
          Ahausakna ka rin theih nan, kut ruak in min siam thung si.
         
Malsawmna ka dil a,
          Amalsawm ka dawn theih nan, pechhuak tur in min ti thung si.
         
Hriatthiamna ka dil a,
 Ka hriatthiam theih nan, ka hriat thiam loh kawng ah min hruai thung si.
Engkim mai hi ka thatna tur hlir alo ni a,
          Engkima engkim hnenah chuan,
AMEN ka hlan e.
 VANLALPEKA PACHUAU

Sermon Buatsaih Dan (Tluangtlam)

HOMILETICS
(Pathian thu nghahchhan a hmanga thu sawi)

                Mizo te hian Pathian thu kan tui puiin, sawi pawh kan sawi nasa hle. Thlarau lam chawmna leh fuihna aia, mahni tuippui zawng leh thinrim hrik thlak na atana Pulpit hmang ta mai te pawh kan awm hial thin awm e. Chu vangin Pathian thu sawi dan leh kan sawi tur buatsaih dan hi kan hriat atul hle awm e.

                Sermon/ Thuhril tih hi enge a awmzia?
                Tu emaw in,mipui hma ah thu tha leh ngaihnawm tak asawi a, “A sermon tha hluah hluah hle mai’’ kan ti ngawt thin hi kan ti dik lo. Sermon chu Pathian thu dik chu, mihring in mihring vek te hnena Pathian thu chah anga a rawn puan chhuah hi ani.

                Pathian thu sawi hi thil namai anih loh avangin, keimahni mizia zir hmasa ber chunga kan in buatsaih atul tak zet.

THUHRILTU  MIZIA
1. Mi tih dan lak chhawn (copy) a ching tur ani lo : A thu sawi dan hmang, a aw hman dan leh tawng kau chheh, chet dan phung leh hawi her thlengin, ama nih na leh amaha tanga chhuak khan mi thuinlung a hneh zawk.
2.Pathian ngaihsak mi ani tur ani : Taksa leh Thlarau bawlhhlawhna tinreng lakah a inserh tlat tur ani a. Thutak chiah sawi mi, uang thuang lo, mi ze nghet ani tur ani. Tin, thu uar luat leh sawifiah tum luat avangin a hriat bak thleng thleng a sawi tur ani lo. Pathian angaichang tlat tur ani.
3.Thuhriltu chu ati tak tur ani : Ennawm leh fiamthu thawh tu nilovin Pathian thu chah keng tu ani a. Tawng thlahdah leh tih mai mai na lakah fimkhur takin a inenfiah fo tur ani.
4.Thuhriltu chuan ataksa hriselna a ngaihsak tur ani: Taksa chak leh hrisel hmel hian mi a hneh hma in mi a hip a, pumpui na leh dawrawm hmel lutuk hian mi a hip lo thei thin.
5. Aw rawl leh chet phung :Aw rawl leh taksa chet phung pawh a awm leh hahdam tawk a hman chhuah a thiam tur ani.  chu chuan rawngbawlna kawng ah a daih rei tir fo.
6. Thinlung ngaihtuahna dik a pu tur a ni :  Pulpit hi thinrim hrikthlakna leh midang sawi sel leh tai na hmun a nilo tih a hre tur a ni.

CHANG THLAN BIK NEIA THU SAWI
1. Ngaithla tu te a bengkhawn tir
2. Kan thusawi tur ati Pathian thu bik
3.Thusawitu pawh huaisenna minpe zawk
4.Thusawitu pawh thil danga peng kual duah lovin  a kai hruai.
5. Thusawitu ati Bible mi a. Achang thlan hrilh fiahna fel tak khan mipui rilru a kai hruai.


CHANG THLAN ZAWN DAN LEH ZAWN NANA PAWIMAWH TE
1. Mite thlarau chakkhai leh mamawh ngaihtuah tur. Mahni tui pui zawng ngawt dah pawimawh hmasak tlat loh a tha.
2. A tum ah chian hle tur, tum bulfuk ber pawh nei lova beih chiam hi a fello hle.
3.Mahni sawi fiah leh theih phak tawk ngaihtuah a, kan hriat chian loh leh hrilh fiah thiam loh leh inhnialna chawk chhuak thei lakah te fimkhur tur.
a).Pathianthu chik taka zir chiana, a mamawh tute tana tangkai tur chang hre hneh hle tur a belh chian tur.
b).Note bu neih tur. Rilru a Patrhian thu lolut leh entirnaa tana tangkai tur thil kan tawn leh hriat te ziak zel a. Mi te thusawi atanga kan thinlung khawih tu te pawh ziah luh zel a tha. Chu chuan Pathian thu buatsaihna kawng ah mi a tanpui thin.
c) Lehkhabu tha chhiar fo a, chung atang chuan thuusawi tur hmanrua dap thiam tur.
d) Thlarau Thianghlim nen inpawlna nung neih reng tur.





FIMKHUR NA TUR TE
1.Thil beiseiawm tak hlawhtlin tir tak tak theih si loh lakah fimkhur hle tur.
2.Mi rilru tina thei leh a chhahvel thildang nena hmeh bel a rilru hruaipeng daih thei chang thlanloh tur.
3.Thu fiahlo leh a bawplawka lak theih thil thlan loh tur.
( Eg. Joba bu a Joba thiante thusawite kha thu dik ni ve tak, Khawvel Philosophy ani a. Joba sawi erawh chu Kristian Philosophy ani. A thiante thusawi zawk chang thlana hmang a Bible zirtir lohna lam kawng a kal thui vak a hlauhawm thei.
4. Uar luat na leh thudik ziktluak lo lakah fimkhur tur a ni.
5. Thil tha a lo thlen beiseiin thil thalo tih leh sawi tur ani lo.
6. Ngaithla tute  tur leh nawr vak vak hi a fel lo hle tih hriat tur. Thlarau Thianghlim hmun ken tur a ni.
7. Sermon chu uluk leh awmze neia rem khawm tur (ruh rel felfai taka buatsaih a pawimawh hle)
8.
CHANGTHLAN THU AWMZIA CHHUT DAN

1. kan chang thlan tur chu, a chang mal mai nilovin a bung pumpui chhiar a zir chian ngei tur ani.
2. Kan chang thlan tawng kam chu a ngial a ngan nge tehkhin thu tih hriat chian tur.
3. Kan chang thlan chu a ziaktu in a hman chhan dik tak hriat tur.
4. Kan chang thlan chu a ziaktu leh a ziak chhan, a ziah hunlaia mi te nun dan leh hnam dan hriat tum ngei ngei tur.
5. Kan chang thlan chuan Bible hmun dangah awmze milpui a nei em tih en a, zawn peih tur.
6. Thu khingbai laklawh tak chang thlan loh tur.

SERMON THUPUI

Sermon thupui thlanthiam hi apawimawh em em, mi beng verh zawng tak thlan thiam a tha.
1.Kan thupui chu hriatfiah hle tur : Kan rilrua rei tak lo riak tawh, titi hona ah pawh kanlo sawi fo tawh.
a kalhmang pawh kan tuah rem theih ngei tur thlan a tha.
2.Thupui kan thlanin kawh hmuh tum fel tak kan neisa tur ani a. Angaithla tute chungah thleng ngeise kan tih tak tak kan thlang tur ani.
3.A hun leh ahmun leh angaithla tute a zirin thu sawi tur kan thlang thiam tur ani.

SERMON / THUSAWI TUR BUATSAIH
1.Thuhmahruai
2.Thupui  laipui
3. Thu tlangkawn na

THUHMAHRUAI IN  ATUM TE.
1. ‘Tunah lo ngaithla ru le’ tih mai hian mi a hip lo a. Miin kan lamah beng an chhit a, kan thusawi chhunzawm zel tur an hriat chak theih nan thuhmahruai tha hi a pawimawh a,  a rei lutuk tur ani hauh lo.

Thuhmahruai tur zawn dan then khat te.
1. Kan chang thlan atangin, mite beng verh tura han kam keu zauh hi a tha khawp thin.
2. Kan changthlan hunlai chanchin atangin.
3. Kan chang thlan ziak tu/ thawntu leh chutih hunlaia an nun phuang atangin.

                Thuhmahruai sawi hian aw a ring lutuk tur ani lova, thu thin thawng tak pawh sawi loh a tha. Tin a thui duah tur anilo. Minute 40 ah minute 5 vel hi atawk hle.


THUPUI LAI PUI
1. Thenkhatna (Enge?): Hei hian kan thupuiin a tum ber chu enge anih, a hrilh fiah tur ani a, a anpui emaw , a anpui miah loh a leh lam daih sawi pawh in a fiah thei .
2.Then hnihna :(Engvangin nge) :Kan thu hmasain a hrilh fiah tawh chu. Engvanga dik nge, eng vangin nge kan pawm ang, kan rin ang tih miin an pawm thlap theihna turin hrilhfiah leh a tul.
3.Thenthumna  (Eengtin nge) : Sermon ah hian thil sawifiah a tawk mai lova, an chan tur leh an tih tur an duh,an chan a. An tih tur leh tihloh tur te pawh an thlan fel theihnan . Kan sermon  tawp chuan mi ako, angen, a sawm tur ani.



SERMON TLANGKAWMNA
A sei tur ani lova, kan thusawi tinghet tu atana tawngkam hnih khat zeh zauh a tawk.A milpui tur hlathlan thiam a tha fo.


ENTIRNA LEH ENTIRNA IN A TUM TE
1.Entirna hian kan thuhril ati fiah a,mipui rilru pawh a khawih thei hle.
2.Kan mita kan hmuh leh kan tawn hriat ngei atanga entirna siam hian thinlung a hneh bik thin. (Isua hian a hunlai leh chhehvel dinhmun leh boruak atangin, entirna leh tehkhin thu a sawi thiam hle)
3. Thu ril leh thu thuk tak nilovin thu mawl leh hriatthiam awlsam thlan thiam a tha.
4. Sermon pakhatah entirna atam lutuk tur ani lo, thu hlawm khatin entirna pakhat nei se a tawk hle.


HRIATTUR TUL TE
1. Thu i sawi dawnin thupha chawi suh.
2. Nel lutuk leh thamlo hmel takin thu sawi suh.
3.Thu i sawi in tuilui suh, i tum ber chu thiam taka sawi,ngaihnawm leh danglam taka sawi nilovin. Pathian lama mite tihsawt ni rawh se.

AW  HMAN DAN:
1. Aw dul hnuk maia i sawi chuan anning thuai ang. Aw ki pangai renga i sawi chuan an mut ati chhuak ang. Uar tur lai leh uar loh tur lai thliar la.Aw pangai in sawi tan la, atul angin aw sang leh hniam, ring leh zawi lam deuh te hmang ang che.
2. Tu thusawi dan emaw zir in, midang aw copy suh.
3.Hriat theuh turin sawi rawh. Mi an tam leh tamloh thliar thiam rawh.
4.I thusawi remin i aw hmang rawh.

TAKSA CHET DAN
1. I thusawi milin i taksa ti che la, tul lo leh awmze neilovin tawng pawng chet vak vak suh.
2.I mit in thu ngaithla tu te melh kual la, kun ngur leh khawilai emaw en bik ngur in thu sawi suh.
3. In cheina u chuak leh rang bei buai inbel suh.
4. Mahni inrintawkna nei la, Pathian ropui nan Pathian hmachhuan tlat zel ang che.

Hrilh fiahna lam sermon
(Expository Sermon)
A hlawkna te –
1. Thuhriltu leh ngaithla tute rilru a kai hruai bik.
2. Mahni tui pui zawng sawi vak lovin, Pathian Thu kalhmang awmze nei takin a chhui a, ngaithla tute tan a fiah bik.
- Entir nan –
- Isua thu sawi (Luka 4)
- Petera thu hril – Tirhkohte 2 – 3)
- Stephana thuhril (Tirhkohte 7 – 8)
- Paula thusawi – (Tirhkohte bung 28 tawp lam)

A hlawk lo thei hle bawk –
1) In buatsaihna tha tawk neih loh chuan, hlawkna a awmlova ngaithatute rilru a ti buai thlawn thei.
2)  Kan sujct ah kan chian tawk lohva, sawifiahna fumfe kan neih tgeih loh chuan, mipui beng athlep zui tawh thin… (Avan la  tam em….. midang in chhunzawm ve tawh roh se o)